Điều trị lệch mặt do u xương sụn lồi cầu

02/09/2026 Kết quả

Một bệnh nhân nữ, 29 tuổi, đến khám vì tình trạng lệch mặt xuất hiện và tăng dần trong khoảng một năm.

Đây là một đặc điểm quan trọng trong quá trình chẩn đoán. Phần lớn các sai hình răng mặt có nguồn gốc phát triển thường biểu hiện từ giai đoạn tăng trưởng. Vì vậy, khi tình trạng bất đối xứng khuôn mặt xuất hiện hoặc tiếp tục tiến triển rõ rệt ở tuổi trưởng thành, cần nghĩ đến những nguyên nhân bệnh lý có thể làm thay đổi vị trí và hình thái của xương hàm dưới, đặc biệt là các bất thường tại vùng lồi cầu – khớp thái dương hàm.

Khi lệch mặt xuất hiện ở tuổi trưởng thành

Hai nhóm bệnh lý vùng lồi cầu đáng lưu ý là tiêu lồi cầu và các tổn thương tăng sinh hoặc khối u vùng lồi cầu.

Trong trường hợp idiopathic condylar resorption (ICR), lồi cầu bị tiêu và giảm thể tích mà không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Nếu quá trình này xảy ra chủ yếu ở một bên, nó có thể dẫn đến bất đối xứng hàm dưới và lệch cằm. Nếu xảy ra hai bên, bệnh nhân có thể phát triển tình trạng lùi hàm dưới và tương quan xương Class II.

Ngược lại, một tổn thương tăng sinh ở một bên lồi cầu có thể làm thay đổi chiều cao và vị trí của cành cao xương hàm dưới, khiến hàm dưới và cằm dần dịch chuyển về phía đối diện. Một trong những tổn thương thường gặp trong nhóm này là osteochondroma – u xương sụn.

Ở bệnh nhân này, hình ảnh cho thấy một khối u lớn phát triển tại vùng lồi cầu, làm biến dạng cấu trúc giải phẫu và đẩy lồi cầu khỏi vị trí bình thường trong ổ khớp. Hậu quả là hàm dưới và cằm lệch rõ sang phía đối diện.

Do tình trạng bất đối xứng vẫn tiếp tục tiến triển và bệnh nhân đã xuất hiện triệu chứng đau, mình quyết định can thiệp phẫu thuật.

Lựa chọn phương pháp điều trị

Điều trị osteochondroma vùng lồi cầu có nhiều phương án tùy thuộc vào kích thước, vị trí và mức độ tổn thương, từ cắt bỏ khối u bảo tồn lồi cầu đến cắt lồi cầu, sau đó tái tạo khớp khi cần thiết.

Một thách thức khác là đường tiếp cận. Phẫu thuật vùng lồi cầu thường có thể được thực hiện qua đường ngoài mặt, cho phép bộc lộ trực tiếp vùng khớp nhưng đồng thời phải cân nhắc đến sẹo ngoài da và các cấu trúc giải phẫu quan trọng của vùng này.

Trong thời gian học tập tại Nhật Bản, mình được hướng dẫn một phương pháp khác: kết hợp phẫu thuật chỉnh hình xương hàm với cắt lồi cầu và khối u hoàn toàn qua đường trong miệng.

Đây là phương pháp mình lựa chọn cho bệnh nhân này.

Phẫu thuật đồng thời khối u và biến dạng xương hàm

Phẫu thuật được thực hiện theo nhiều bước trong cùng một lần can thiệp.

Đầu tiên, Le Fort I osteotomy được thực hiện ở hàm trên nhằm điều chỉnh tình trạng nghiêng của mặt phẳng cắn.

Ở hàm dưới, bệnh nhân được thực hiện BSSO – bilateral sagittal split osteotomy để đưa xương hàm dưới và cằm về vị trí phù hợp.

Sau đó, mỏm vẹt bên trái được cắt bỏ nhằm tạo đường tiếp cận đến vùng lồi cầu hoàn toàn từ trong miệng.

Hai vít neo được đặt vào khối u để tạo điểm kiểm soát và thao tác. Khối u sau đó được cắt bằng cưa kết hợp piezotome và lấy ra qua đường trong miệng.

Sau khi loại bỏ tổn thương, phần cành cao xương hàm dưới còn lại được tạo hình để hình thành một neocondyle, sau đó được đưa trở lại vị trí trong ổ khớp.

Như vậy, trong cùng một cuộc phẫu thuật, chúng mình đồng thời giải quyết tổn thương tại lồi cầu, bất đối xứng xương hàm, lệch cằm, nghiêng mặt phẳng cắn và sai lệch khớp cắn mà không cần đường rạch ngoài mặt.

Kết quả

Hai tuần sau phẫu thuật, tình trạng lệch mặt đã được cải thiện rõ rệt, tương quan hai hàm và khớp cắn được tái lập tương đối ổn định. Bệnh nhân tiếp tục được hướng dẫn khớp cắn bằng máng trong giai đoạn hậu phẫu.

Kết quả giải phẫu bệnh xác nhận tổn thương là osteochondroma, phù hợp với chẩn đoán trước phẫu thuật.

Trường hợp này cũng nhấn mạnh một điểm quan trọng trong chẩn đoán bất đối xứng khuôn mặt: một tình trạng lệch mặt mới xuất hiện hoặc tiếp tục tăng lên ở người đã trưởng thành không nên được xem đơn thuần là một vấn đề thẩm mỹ hoặc sai khớp cắn.

Việc xác định nguyên nhân gây biến dạng – đặc biệt là đánh giá vùng lồi cầu và khớp thái dương hàm – cần được thực hiện trước khi quyết định chỉnh nha hoặc phẫu thuật chỉnh hình xương hàm.

Xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp đã phối hợp và hỗ trợ mình để hoàn thành ca phẫu thuật này.