Vỡ sàn ổ mắt dạng cửa sập ở trẻ em – tổn thương dễ bị bỏ sót

02/09/2026 Kết quả

Vỡ sàn ổ mắt dạng cửa sập là một dạng chấn thương đặc biệt, thường gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi. Khác với nhiều trường hợp vỡ ổ mắt thông thường, bệnh nhân có thể gần như không có biểu hiện chấn thương rõ ràng bên ngoài, trong khi cơ vận nhãn hoặc mô mềm ổ mắt đã bị kẹt tại đường gãy.

Chính vì sự không tương xứng giữa biểu hiện bên ngoài và mức độ tổn thương thực sự, tình trạng này đôi khi được gọi là vỡ ổ mắt “mắt trắng”.

Đây cũng là một trong những tổn thương mà việc khám kỹ và nhận biết những dấu hiệu rất nhỏ có thể quyết định hoàn toàn hướng điều trị.

Khi một trường hợp vỡ sàn ổ mắt tưởng như không cần phẫu thuật

Bệnh nhân là một bé trai được chuyển từ tuyến dưới đến với chẩn đoán vỡ sàn ổ mắt phải.

Trong chấn thương ổ mắt thông thường, bệnh nhân có thể biểu hiện đau, sưng nề, tụ máu quanh mắt hoặc kết mạc, hạn chế vận động nhãn cầu và song thị. Trên phim cắt lớp vi tính có thể quan sát thấy sự gián đoạn của thành xương ổ mắt, di lệch các mảnh xương hoặc thoát vị mô mềm.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp vỡ sàn ổ mắt đều cần phẫu thuật. Nếu tổn thương không gây kẹt mô, rối loạn vận nhãn, song thị đáng kể, thay đổi vị trí nhãn cầu hoặc biến đổi đáng kể thể tích ổ mắt, bệnh nhân có thể được theo dõi và điều trị bảo tồn tùy từng trường hợp.

Bệnh nhân này lại có biểu hiện ban đầu tương đối kín đáo.

Bệnh nhân có đau khi thăm khám nhưng không có song thị rõ ràng. Vận động nhãn cầu khi quan sát thông thường gần như bình thường. Trên phim cắt lớp vi tính có đường gãy ở sàn ổ mắt nhưng mảnh xương không di lệch nhiều và thể tích ổ mắt gần như được bảo tồn.

Nếu chỉ dựa trên những dấu hiệu này, tổn thương rất dễ được đánh giá là một trường hợp vỡ sàn ổ mắt không cần can thiệp.

Những dấu hiệu nhỏ thay đổi chẩn đoán

Khi khám kỹ hơn, mình nhận thấy lúc yêu cầu bệnh nhân nhìn lên trên, mắt phải đưa lên kém hơn mắt trái một chút. Sự khác biệt khá kín đáo và chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn, đặc biệt vì bệnh nhân còn nhỏ và chưa phối hợp tốt khi khám.

Tiền sử cũng cung cấp thêm một dấu hiệu quan trọng: trong khoảng sáu giờ từ khi xảy ra tai nạn đến khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện buồn nôn, nôn và đau đầu.

Ở trẻ có chấn thương ổ mắt, những triệu chứng này cần khiến bác sĩ nghĩ đến khả năng kích thích phản xạ mắt – tim liên quan đến tình trạng kẹt cơ hoặc mô mềm trong ổ mắt.

Trên phim cắt lớp vi tính, ngoài đường gãy tương đối kín đáo ở sàn ổ mắt, cơ thẳng dưới nằm sát đường gãy và có hình thái tròn hơn bình thường. Hình ảnh này gợi ý cơ và các mô mềm xung quanh đã bị kéo xuống vùng tổn thương.

Khi kết hợp cơ chế chấn thương, hạn chế vận nhãn rất nhẹ, triệu chứng toàn thân và các dấu hiệu trên phim, chẩn đoán được đặt ra là vỡ sàn ổ mắt dạng cửa sập.

Tại sao tổn thương dạng cửa sập đặc biệt nguy hiểm?

Ở trẻ em và người trẻ, xương vùng ổ mắt còn tương đối mềm và có độ đàn hồi cao.

Khi chịu lực chấn thương, sàn ổ mắt có thể bị bật xuống giống như một cánh cửa, cho phép cơ và mô mềm ổ mắt thoát qua đường gãy. Sau đó, nhờ tính đàn hồi, mảnh xương có thể trở lại gần vị trí ban đầu và giữ các mô mềm bị kẹt giữa hai bờ xương.

Vì vậy, trên phim cắt lớp vi tính, đường gãy đôi khi trông không lớn và thể tích ổ mắt gần như không thay đổi. Bên ngoài, bệnh nhân cũng có thể không sưng nề hay tụ máu nhiều.

Nhưng chính bên dưới một hình ảnh tưởng như ít nghiêm trọng đó, cơ vận nhãn và mô mềm ổ mắt có thể đang bị kẹt và thiếu máu.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với nhiều trường hợp vỡ sàn ổ mắt thông thường. Khi có bằng chứng kẹt cơ hoặc mô mềm, đặc biệt kèm hạn chế vận nhãn hoặc phản xạ mắt – tim, bệnh nhân cần được đánh giá để giải phóng tổ chức bị kẹt càng sớm càng tốt nhằm hạn chế nguy cơ tổn thương cơ và rối loạn vận nhãn kéo dài.

Phẫu thuật khẩn để giải phóng tổ chức bị kẹt

Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật khẩn sau khi nhập viện.

Trước khi bắt đầu phẫu thuật, nghiệm pháp cưỡng bức vận nhãn xác nhận mắt phải bị hạn chế khi vận động lên trên, củng cố chẩn đoán có sự cản trở cơ học.

Sau khi tiếp cận sàn ổ mắt, phần mô mềm bị kẹt tại đường gãy được xác định và giải phóng hoàn toàn.

Sàn ổ mắt sau đó được tái tạo bằng lưới titan. Khi kết thúc phẫu thuật, nghiệm pháp cưỡng bức vận nhãn được thực hiện lại và cho thấy nhãn cầu phải đã có thể vận động tự do.

Một tổn thương nhỏ trên phim không đồng nghĩa với một chấn thương nhẹ

Vỡ sàn ổ mắt dạng cửa sập là một ví dụ điển hình cho thấy mức độ di lệch xương trên phim không phải lúc nào cũng phản ánh mức độ nghiêm trọng của tổn thương.

Đặc biệt ở trẻ em, một bệnh nhân có rất ít sưng nề, không song thị rõ ràng và đường gãy kín đáo trên phim vẫn có thể có tình trạng kẹt cơ vận nhãn cần được xử trí khẩn.

Vì vậy, khi đánh giá chấn thương vùng ổ mắt, cần phối hợp giữa khám vận nhãn kỹ lưỡng, khai thác triệu chứng sau chấn thương và phân tích hình ảnh cắt lớp vi tính, thay vì chỉ đánh giá kích thước đường gãy.

Trong quá trình đào tạo về chấn thương hàm mặt, mình từng có cơ hội nghiên cứu chuyên sâu về vỡ thành ổ mắt và được các thầy hướng dẫn kỹ về những dạng tổn thương đặc biệt như trường hợp này. Những kiến thức tưởng như chỉ nằm trong sách đôi khi lại trở thành yếu tố quyết định để nhận ra một dấu hiệu rất nhỏ và đưa ra chỉ định điều trị đúng thời điểm.

Cũng xin cảm ơn các bác sĩ tại Bệnh viện Hưng Hà đã phát hiện tổn thương ban đầu và kịp thời tư vấn gia đình đưa bệnh nhân đến Hà Nội để tiếp tục đánh giá và điều trị.