Tái tạo khuyết hổng hộp sọ cá nhân hóa kết hợp phục hồi đường nét khuôn mặt

02/09/2026 Kết quả

Tái tạo khuyết hổng hộp sọ không chỉ nhằm phục hồi sự liên tục và chức năng bảo vệ của hộp sọ. Khi tổn thương nằm ở vùng thái dương hoặc đi kèm chấn thương xương hàm mặt, việc phục hồi hình thể và sự cân đối của khuôn mặt cũng là một phần quan trọng của quá trình tái tạo.

Trường hợp này là một ví dụ về sự phối hợp giữa phẫu thuật thần kinh, phẫu thuật hàm mặt và thiết kế mảnh ghép cá nhân hóa để giải quyết đồng thời khuyết hổng xương sọ, lõm thái dương và biến dạng xương gò má sau chấn thương.

Khuyết hổng xương đã được tái tạo nhưng khuôn mặt vẫn bất đối xứng

Bệnh nhân từng bị chấn thương sọ não khi ở nước ngoài và phải phẫu thuật lấy bỏ một phần xương sọ. Sau đó, khuyết hổng được tái tạo tại một cơ sở khác bằng lưới titan.

Phần khuyết hổng hộp sọ đã được che phủ tương đối tốt, tuy nhiên hình thể vùng thái dương vẫn lép hơn đáng kể so với bên đối diện. Đồng thời, tổn thương xương gò má do chấn thương trước đó chưa được tái tạo đầy đủ, khiến vùng gò má bị lõm và làm tăng thêm sự bất đối xứng của khuôn mặt.

Như vậy, vấn đề của bệnh nhân không còn đơn thuần là một khuyết hổng xương sọ. Đây là một biến dạng ba chiều liên quan đồng thời đến xương sọ, cơ thái dương, mô mềm và khung xương vùng gò má.

Lõm thái dương sau phẫu thuật sọ não

Lõm thái dương là một biến dạng có thể gặp sau chấn thương hoặc phẫu thuật vùng sọ – thái dương.

Hình thể của vùng thái dương không chỉ được quyết định bởi xương mà còn phụ thuộc đáng kể vào cơ thái dương và các lớp mô mềm bao phủ. Sau chấn thương và phẫu thuật, cơ thái dương có thể bị tổn thương, teo, thay đổi vị trí hoặc mất một phần điểm bám. Sự thay đổi của các thành phần này có thể tạo ra vùng lõm rõ rệt ở phía bên của đầu dù khuyết hổng xương bên dưới đã được che phủ.

Vì vậy, nếu mảnh ghép chỉ được thiết kế để tái tạo chính xác phần xương sọ bị mất, hình thể bên ngoài của vùng thái dương chưa chắc đã được phục hồi.

Trong trường hợp này, một cách tiếp cận khác được lựa chọn: mảnh ghép không chỉ thay thế phần xương bị thiếu mà còn được thiết kế để bù lại một phần thể tích mô mềm đã mất.

Sử dụng bên lành làm tham chiếu cho thiết kế

Đầu tiên, cấu trúc ba chiều của hộp sọ và lưới titan cũ được dựng lại từ dữ liệu hình ảnh của bệnh nhân. Dựa trên mô hình này, một mảnh ghép hộp sọ cá nhân hóa ban đầu được thiết kế.

Tuy nhiên, nếu chỉ tái tạo hình dạng xương theo cách thông thường, vùng thái dương vẫn có nguy cơ bị lõm do thiếu hụt mô mềm.

Vì vậy, thể tích của cơ thái dương bên lành được dựng lại và đối xứng sang bên tổn thương.

Thể tích của bên lành trở thành một tham chiếu để ước tính đường nét vùng thái dương cần tái tạo.

Dựa trên dữ liệu đó, thiết kế ban đầu của mảnh ghép được chỉnh sửa và làm dày có chủ đích tại những vùng cần thiết. Mục tiêu không phải là tái tạo chính xác phần xương đã mất, mà là tạo ra một cấu trúc có thể bù thể tích cho vùng mô mềm bị thiếu hụt và tái lập sự cân đối giữa hai bên.

Sau khi hoàn thiện thiết kế, dữ liệu được gửi lại cho đơn vị chế tạo và mảnh ghép cá nhân hóa được sản xuất bằng PEEK .

Phối hợp phẫu thuật thần kinh và hàm mặt trong cùng một cuộc mổ

Ca phẫu thuật được thực hiện với sự phối hợp giữa phẫu thuật thần kinh và phẫu thuật hàm mặt.

Phẫu thuật viên thần kinh đảm nhiệm việc tháo bỏ lưới titan cũ và đặt mảnh ghép PEEK cá nhân hóa để tái tạo khuyết hổng hộp sọ.

Ở phần hàm mặt, biến dạng vùng thái dương được xử lý đồng thời với việc tái tạo vùng xương gò má bị tổn thương từ chấn thương trước đó. Một phần mô vùng thái dương được điều chỉnh để phù hợp với thể tích mới của mảnh ghép và tránh tình trạng vùng thái dương bị quá đầy sau tái tạo.

Nhờ thực hiện các bước này trong cùng một cuộc phẫu thuật, hình thể của vùng sọ – thái dương và gò má có thể được đánh giá và điều chỉnh như một đơn vị thẩm mỹ liên tục, thay vì xử lý từng khuyết hổng riêng biệt.

Tái tạo không chỉ là lấp đầy phần xương bị mất

Sau ba tháng, sự cân đối giữa hai bên vùng thái dương và gò má của bệnh nhân được cải thiện rõ rệt.

Trường hợp này cho thấy một nguyên tắc quan trọng trong tái tạo sọ mặt: khôi phục hình dạng của xương không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khôi phục hình dạng bên ngoài của khuôn mặt.

Đối với các khuyết hổng vùng thái dương, nếu chỉ tái tạo phần xương mà không tính đến sự thay đổi của cơ thái dương và mô mềm, bệnh nhân vẫn có thể còn biến dạng đáng kể sau phẫu thuật.

Thiết kế mảnh ghép cá nhân hóa cho phép mở rộng mục tiêu tái tạo: không chỉ xác định “phần xương nào đang bị thiếu?”, mà còn đánh giá “cần tái tạo thể tích như thế nào để hai bên khuôn mặt trở nên cân đối hơn?”

Đối với những bệnh nhân có tổn thương phối hợp vùng sọ não và hàm mặt, sự phối hợp giữa các chuyên khoa ngay từ giai đoạn lập kế hoạch cũng đặc biệt quan trọng. Thay vì xem khuyết hổng hộp sọ và biến dạng khuôn mặt là hai vấn đề độc lập, một kế hoạch tái tạo chung có thể giúp xử lý đồng thời cả hai trong cùng một cuộc phẫu thuật.

Hiện nay, tại Khoa Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ, Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội, những trường hợp có tổn thương phối hợp vùng sọ não – hàm mặt được lập kế hoạch và điều trị với sự phối hợp của chuyên khoa phẫu thuật thần kinh khi cần thiết, nhằm hướng tới sự phục hồi đồng thời về cấu trúc, chức năng và hình thể khuôn mặt.